“Ελληνοτουρκική” συμφωνία (ή τι άλλα γράμματια εχει ακόμα να ξοφλήσει ο Σημίτης)

Π.Σ. 343, 12-07-97

Σχεδόν με την ολοκλήρωση αυτής της κρίσης, ανακοινώθηκε η συμφωνία Σημίτη-Ντεμιρέλ στη σύνοδο του ΝΑΤΟ. Έστω και σε συντομία, ωστόσο, μπορούμε και πρέπει να πούμε κάποια πράγματα.

Ας αφήσουμε στην άκρη τον παρασκηνιακό χαρακτήρα και ας ασχοληθούμε με την ουσία. Ας αφήσουμε στην άκρη τον παρασκηνιακό χαρακτήρα της συμφωνίας και ας ασχοληθούμε με την ουσία του ζητήματος.

Ας ξεκαθαρίσουμε ότι δεν θα ήμασταν εμείς εκείνοι που θα αντιτασσόμασταν – το αντίθετο μάλιστα – στην προσέγγιση των δύο λαών ή που θα αντιτασσόμασταν στην εκτόνωση της έντασης ανάμεσα στις δύο χώρες. Όμως δεν πιστεύουμε ότι οι κυρίαρχες τάξεις των δύο χωρών και οι επικυρίαρχες ΗΠΑ θέλουν ή μπορούν να κινηθούν σε μια τέτοια κατεύθυνση. Αυτό πιστοποιείται και από αυτή τη συμφωνία, που κάθε άλλο παρά αποτελεί βήμα προς μια πραγματική ειρήνη.

Υπάρχει ένα βασικό ερώτημα: τι πραγματικά επιδιώκουν οι ΗΠΑ που βρίσκονται πίσω από τη συμφωνία αυτή; Έχουμε αναφερθεί επανειλημμένα και αναλυτικά σ’ αυτό. Οι ΗΠΑ ακολουθούν μια άκρως επιθετική και επικίνδυνη πολιτική στο πλαίσιο των σχεδίων τους για τα Βαλκάνια και την Ανατολική Μεσόγειο, και στα πλαίσια αυτά επιδιώκουν την «αρμονική» συνύπαρξη των χωρών που ελέγχουν –στην περίπτωσή μας της Ελλάδας και της Τουρκίας– οι οποίες αποτελούν τα βασικά στηρίγματα της πολιτικής τους στην περιοχή.

Σε αυτά πάντα τα πλαίσια, οποιαδήποτε συμφωνία θα είχε εξαρχής επιθετικό-αντιδραστικό χαρακτήρα, και όσο τουλάχιστον μας αφορά, θα ήμασταν έτσι εξαιρετικά επιφυλακτικοί απέναντί της. Αυτή η συμφωνία έχει άλλωστε εξαρχής επιθετικό-αντιδραστικό χαρακτήρα, και ας δούμε γιατί.

Οι ΗΠΑ πιέζουν έντονα προς κάθε κατεύθυνση και περισσότερο προς εκείνη που εμφανίζεται πιο ευάλωτη και ενδοτική – την ελληνική πλευρά. Η πίεση αυτή γίνεται στα πλαίσια των σχεδίων των ΗΠΑ για την ευρύτερη περιοχή. Θέλουν τη διευθέτηση-συγκρότηση μιας επιθετικής βάσης. Με την πίεση αυτή, η ελληνική πλευρά οδηγήθηκε σε μια συμφωνία η οποία κάθε άλλο παρά λύνει την κρίση μεταξύ των δύο χωρών. Ας δούμε συγκεκριμένα το κείμενο της συμφωνίας:

1. «Αμοιβαία δέσμευση για την ειρήνη, την ασφάλεια και τη συνεχή ανάπτυξη σχέσεων καλής γειτονίας».
2. «Σεβασμό της κυριαρχίας της κάθε χώρας».
3. «Σεβασμό των αρχών του διεθνούς δικαίου και των διεθνών συνθηκών».
   Αυτά είναι τα σημεία για τα οποία εκφράζει κυρίως την «ικανοποίησή της» η ελληνική πλευρά. Στην πραγματικότητα όμως, πρόκειται για γενικόλογες διακηρύξεις από τις οποίες απουσιάζει η [ρητή] αποκήρυξη του casus belli, που αποτελούσε κεντρικό στόχο της ελληνικής πλευράς. [Χώρια που ό,τι συνδέεται μ’ αυτό, υπόκειται στην επικύρωση της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, της οποίας απόφαση υπήρξε το casus belli.] Όμως και αυτές ακόμα οι γενικόλογες διακηρύξεις αναιρούνται στη συνέχεια. Ας δούμε πώς:
4. «Σεβασμό στα νόμιμα ζωτικά συμφέροντα και ενδιαφέροντα κάθε χώρας στο Αιγαίο, τα οποία έχουν μεγάλη σημασία για την ασφάλεια και την εθνική κυριαρχία τους».
5. «Δέσμευση αποφυγής μονομερών ενεργειών στη βάση του αμοιβαίου σεβασμού και της επιθυμίας ώστε να αποτραπούν συγκρούσεις οφειλόμενες σε “παρεξήγηση”».
6. «Δέσμευση διευθέτησης των διαφορών τους με ειρηνικά μέσα στη βάση αμοιβαίας συναίνεσης και χωρίς τη χρήση βίας ή την απειλή βίας».
   Επιφυλασσόμενοι να επανέλθουμε, μπορούμε να κάνουμε ορισμένες πρώτες παρατηρήσεις:
   1. Πρόκειται για ρητή, σαφή και σε βάση αμοιβαίας δέσμευσης αναγνώριση των «νόμιμων και ζωτικών» συμφερόντων της Τουρκίας στο Αιγαίο, από τα Ίμια και τις βραχονησίδες μέχρι τις «γκρίζες ζώνες», τα 10 εναέρια μίλια κλπ. [Αν κάποιος πιστεύει ότι αυτά αφορούν δικαιώματα της Τουρκίας που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο, αυτά δεν αμφισβητούνται και δεν χρειάζονται καμία ιδιαίτερη συμφωνία.]
   2. Η αναφορά στις «μονομερείς ενέργειες» συνδέεται ευθέως με το δικαίωμα επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, ζήτημα που έσπευσε να επιβεβαιώσει «διευκρινιστικά» ο Πάγκαλος.
   3. Στη δέσμευση για διευθέτηση των διαφορών «με ειρηνικά μέσα» απουσιάζει η αναφορά στο διεθνές δίκαιο και στις διεθνείς συνθήκες που αναφέρονται ρητά στο τρίτο σημείo.

Πρόκειται για ανοιχτή και πανηγυρική αναγνώριση της τουρκικής αξίωσης για «ευθυδικία» όσον αφορά τις διαφορές στο Αιγαίο και παραμερισμό των κανόνων του διεθνούς δικαίου και αυτών που απορρέουν από τις διεθνείς συνθήκες.

Με όλα αυτά είναι φανερό το πόσο ενδοτική υπήρξε η κυβέρνηση Σημίτη απέναντι στις αμερικανικές πιέσεις, σε βαθμό που ν’ αγγίζει τα όρια της εθνικής μειοδοσίας. Ας φύγουμε ωστόσο απ’ αυτό (για την ώρα) και ας πάμε στο ζήτημα της ειρήνης. Θεωρούμε βέβαιο πως η τουρκική πλευρά (με βάση τη δοσμένη κατεύθυνση των κυρίαρχων κλικών), μετά την παρέλευση ενός εύλογου διαστήματος, θα επιχειρήσει την υλοποίηση των πλεονεκτημάτων που απέκτησε, και μάλιστα έχοντας διασφαλίσει μια «νόμιμη» βάση που ποτέ πριν δεν είχε. Ακόμη πιο βέβαιη σε μια τέτοια περίπτωση είναι η όξυνση και η κρίση σε πολύ πιο προχωρημένο επίπεδο, με πολύ μικρότερα περιθώρια ελιγμών για κάθε πλευρά και ιδιαίτερα για την ελληνική. Μετά το απαραίτητο «διάλειμμα», ο κίνδυνος πολέμου θα εμφανισθεί πολύ πιο απειλητικός. Επιμένουμε λοιπόν στην άποψή μας ότι η υπόθεση της ειρήνης ανάμεσα στους δύο λαούς είναι πολύ σοβαρή για να αφήνεται στα χέρια των ιμπεριαλιστών πολεμοκάπηλων και των ντόπιων υποτακτικών τους.

Υ.Γ. Αναφέρεται πως η συμφωνία έγινε στα πλαίσια επικείμενης διευθέτησης και του Κυπριακού. Αναμένεται λοιπόν και συνέχεια…