Η αποκάλυψη του πραγματικού προσώπου του Κουστουρίτσα ή ο Κουστουρίτσα ως (ένα) πρόσωπο της εποχής;

Τουλάχιστον ενδιαφέρουσες θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν οι δηλώσεις του Εμίρ Κουστουρίτσα στα πλαίσια της παρουσίας του στο Chania Film Festival (13ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων), ο οποίος δήλωσε στα πλαίσια της συνεντευξής τύπου «Η woke ατζέντα δημιουργήθηκε από την CIA – είναι μέρος ενός παγκόσμιου σχεδίου να ισοπεδώσει τους τοπικούς πολιτισμούς και να επιβάλει μια ομοιογένεια, κάτι που κάνει η αριστερά τα τελευταία 200 χρόνια (…)  Δεν μπορεί να βάζεις διλήμματα σε ένα 10χρονο αγόρι για τη σεξουαλικότητά του. Να του δίνεις την δήθεν επιλογή να αποφασίσει αν είναι αγόρι ή κορίτσι ή… ζωάκι (…)». Μέσα σε όλα αυτά που δήλωσε (υπάρχει η πλήρης συνέντευξη online), η αναφορά του σε αυτά που «κάνει η αριστερά», φέρνουν στο μυαλό δηλώσεις Τραμπικών anti – woke στελεχών, με γλώσσα από την αντίπερα όχθη του Ατλαντικού, όπου η «αριστερά» είναι ένα πολύ συγκεχυμένο πράγμα στη δημόσια συζήτηση και το παζλ του διανοητικού «πύργου της Βαβέλ» του Κουστουρίτσα, συμπληρώνει ο αυτοπροσδιορισμός του ως «συντηρητικός αριστεριστής». Επιχειρώντας ο γράφων να είναι έντιμος απέναντι στον δημιουργό Κουστουρίτσα, η συνέντευξη περιέχει και κάποια σωστά σημεία όσον αφορά τη βιωματική σύνδεση του θεατή με τον κινηματογράφο στην εποχή του Netflix, Amazon Prime και εν γένει της παραγωγής περιεχομένου με ρυθμούς fast food … αλλά αυτά τα (θετικά) σημεία της τοποθέτησής του υποτιμώνται από τον ίδιο όταν η σκέψη του φαίνεται να κατέχεται από το πνεύμα της δήλωσής του «…έχει πλέον αποδειχτεί πως ο COVID – 19 δημιουργήθηκε σε εργαστήριο».

Δεν θα μπορούσαμε να αδικήσουμε όποιον ακούγοντάς τον θα τον αποκαλούσε ολίγον «ψεκασμένο». Ίσως άλλοι να δήλωναν απογοητευμένοι από αυτόν … ή να έλεγαν (με πιο κλίσε φρασεολογία) «τα στερνά δεν τιμούν τα πρώτα» -φράση κυρίως για αποβιώσαντες, αλλά ας επιτραπεί μια κατάχρηση-. Το παρόν άρθρο, θεωρεί και τις τρεις αυτές απόψεις λανθασμένες ή καλύτερα ελλιπείς θα λέγαμε. Κατ’ αρχάς, να αποκαλέσεις κάποιον «ψεκασμένο» είναι εύκολο στην εποχή μας. Η χώρα μας έχει αρκετούς από αυτούς. Αλλά χωρίς μια προσπάθεια εξήγησης γιατί ο εν λόγω καλλιτέχνης φτάνει σε αυτές τις δηλώσεις, δεν φτάνουμε σε κάποιο εξαγόμενο συμπέρασμα, αλλά περισσότερο εξυπηρετούμε το θυμικό μας… Όσον αφορά την απογοήτευση, απογοητευμένοι είναι κατά βάση όσοι αναμένουν από τον όποιο «Κουστουρίτσα» να αποτελεί το φωτεινό ιδεολογικό παράδειγμα της εποχής. Στην ενήλική ζωή και στην ενήλικη πολιτική σκέψη πόσο μάλλον, είναι καλό οι ίδιοι να «αποκαθηλώνουμε» τα είδωλά μας ή με άλλα λόγια, μόνο σύγχυση προκαλεί η ανάγκη να περιμένουμε από τον όποιο καλλιτέχνη «να μας ανοίξει τα μάτια» στη σκοτεινή εποχή που ζούμε. Στρατιές οι απογοητευμένοι «Θεοδωρακικοί» τα προηγούμενα χρόνια. Έτσι λοιπόν, ο 70χρονος πλέον (στερνά…) Κουστουρίτσα, δεν όφειλε να πει τίποτα που να μας αρέσει, επειδή κάποτε μίλησε για τον πόλεμο της Γιουγκοσλαβίας με ομολογουμένως εξαιρετικό καλλιτεχνικό και με βάθος νοήματος τρόπο, οπότε και μείς μπορούμε να τον «αποκαθηλώσουμε».

Τον κάνουμε λοιπόν cancel ή όχι (βλ. κουλτούρα canceling);  Δηλαδή, πρέπει να σταματήσουμε να βλέπουμε τις ταινίες του και να τον αποκηρύξουμε εν συνόλω; Θα ήμασταν εξίσου “woke” και αντιδιαλεκτικοί αν λέγαμε ναι. Το έργο (γενικά το καλλιτεχνικό έργο) να μπορεί να στέκεται (και) μόνο του και να αποκόπτεται από τον καλλιτέχνη και τον μετέπειτα βίο του ή την πολιτική του τοποθέτηση. Οι ταινίες του -ανάλογα και την υποκειμενική ματιά του θεατή βεβαία- είναι αισθητικά «όμορφες» και ορισμένες από αυτές στέκουν ιδιαίτερα ψηλά στην ιστορία της 7^ης Τέχνης. Άρα, δεν τίθεται θέμα canceling … Παραμένει όμως το ερώτημα, «γιατί είπε αυτά τα πράγματα;». Ο γράφων οφείλει να ομολογήσει ότι έχει κενό όσον αφορά την προσωπική ζωή, τις πολιτικές επιλογές του Κουστουρίτσα τα τελευταία χρόνια, ώστε να βγει ένα συμπέρασμα αν αυτές οι δηλώσεις αποτελούν καινούργια διανοήματα ή υπάρχει μια συνέχεια. Παρόλα αυτά, τέτοιες απόψεις δεν εκφράζονται ποτέ εν αιθρία και μέσα στην (υπαρκτή) σύγχυση της σκέψης του σκηνοθέτη, φαίνεται πως υπάρχει μια «πίστη» σε αυτά που καταθέτει και ενέχουν μια νοηματική πορεία τουλάχιστον 10ετίας.

Το θέμα είναι λοιπόν ευρύτερο από τον Κουστουρίτσα. Η συντηρητικοποίηση άλλοτε προοδευτικών δημιουργών είναι μια έκφραση της φασιστικοποίησης που λαμβάνει χώρα στον Κόσμο άλλα και συγκεκριμένα στην Ευρώπη. Ο Σέρβος σκηνοθέτης δεν τοποθετείται έτσι, απλά επειδή είναι “cool” και το “anti – woke” πουλάει. Είναι «όνομα», δεν θέλει να γίνει με τέτοια κόλπα marketing. Οι δηλώσεις του είναι περισσότερο ο γόνος μιας εποχής απουσίας συλλογικού οράματος, διαποτισμένης από τα στοιχεία της ήττας και της διάλυσης του κομμουνιστικού κινήματος που υπήρξε τον προηγούμενο αιώνα, όπου μπορείς να δηλώνει «συντηρητικός αριστεριστής» και να μην αυτογελοιοποιείσαι την ίδια στιγμή.

Υπάρχουν μια σειρά δημιουργοί στην εποχή μας, αυτής της σκοτεινής, που προσπαθούν να τοποθετηθούν με και από την πλευρά των καταπιεσμένων (…και δεν είναι μόνο ο Κεν Λόουτς) οι οποίοι αξίζει να αναζητηθούν και να σχολιαστούν. Δηλαδή, η εποχή δεν αποσυνθέτει μόνο συνειδήσεις, αλλά συνθέτει και νέες, συνειδήσεις δημιουργών, καλλιτεχνών, που επιλέγουν να είναι με την εργατική τάξη και τους καταπιεσμένους που επιμένουν να θέλουν να ζήσουν. Οι υπαρκτές αντιστάσεις του σήμερα (και του αύριο) θα συνεχίσουν να εμπνέουν και να δημιουργούν έργα, μακριά από τον ελιτισμό, αλλά με υλικά τις αγωνίες, τις ανάγκες, αλλά και την ομορφιά των εκατομμύριών ανωνύμων απλών (φαινομενικά) ανθρώπων που επιμένουν να αγαπούν, να ερωτεύονται, να οραματίζονται.  Κρατάμε λοιπόν ότι προσέφερε ο δημιουργός Εμιρ Κουστουρίτσα (και οι σύγχρονοί του) στο σινεμά, αλλά η τέχνη έχει πολλά να δώσει ακόμα και προς τα εκεί πρέπει να είναι η ματιά μας.

Σ.Π.