Οι “σοβαρές” δηλώσεις του Μεσουτ Γιλμαζ και η “μη σοβαρή” αντιμετώπιση τους.

Π.Σ. Νο 315, 06-04-1996

Θα έπρεπε ίσως να έχουμε συνηθίσει χρόνια τώρα τα ίδια συμπτώματα. Όμως δεν μπορούμε. Εξακολουθεί να μας «εκπλήσσει» και κυρίως να μας εξοργίζει η αβάσταχτη ελαφρότητα με την οποία διάφοροι «ειδήμονες» αντιμετωπίζουν τα πιο σοβαρά ζητήματα. Αναφερόμαστε στις πρόσφατες δηλώσεις-πρόταση του πρωθυπουργού της Τουρκίας Γιλμάζ και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίστηκαν.

Ένας απλός ελιγμός –λέει– από μεριάς της Τουρκίας ενόψει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου κλπ. Τον τόνο της επιπολαιότητας τον έδωσε κυρίως ο τύπος –στο σύνολό του–, αλλά και πολιτικοί παράγοντες εντός και εκτός κυβέρνησης. Υπάρχει βέβαια η πιθανότητα η κυβέρνηση για λόγους τακτικής να λέει κάποια πράγματα προς τα έξω και εσωτερικά να κάνει πιο σοβαρές επεξεργασίες. Το ιστορικό πάντως των ελληνικών κυβερνήσεων δεν συνηγορεί σε κάτι τέτοιο. Κατά τη δική μας εκτίμηση, οι προτάσεις Γιλμάζ θα έπρεπε να αντιμετωπισθούν ανεξάρτητα από το ποια τελικά απάντηση θα δοθεί ή ποιες κινήσεις θα γίνουν. Ήδη εδώ και καιρό υπήρχαν σοβαρές ενδείξεις ότι στην Τουρκία υπάρχει προβληματισμός, αν όχι διάσταση απόψεων, πάνω στην ακολουθητέα τακτική–στρατηγική επί του ζητήματος Αιγαίο.

Όταν –μεσούσης της κρίσης στα Ίμια– ο αρχηγός του τουρκικού επιτελείου μιλάει για «λάθος στρατηγικής» και αρνείται να συμμετάσχει στο συμβούλιο που χειρίζεται την κρίση, αυτό είναι ένα γεγονός που μόνο ανόητοι μπορούν να το προσπερνούν. Από κει και πέρα, η κριτική του τουρκικού τύπου στους χειρισμούς Τσιλέρ, οι παραδοχές για την «ισχυρή νομικά» θέση της ελληνικής πλευράς, η πρόσφατη αποκάλυψη για το τηλεγράφημα του Τούρκου πρέσβη στη Ρώμη, αποτελούν πρόσθετες σοβαρές ενδείξεις. Πάνω απ’ όλα, όμως, το ίδιο το περιεχόμενο της πρότασης, τα στοιχεία που περιέχει, τα ζητήματα που θέτει.
Κεντρική θέση των προτάσεων Γιλμάζ είναι αυτή που αφορά το στάτους κβο του Αιγαίου. «Η Τουρκία δεν έχει καμία πρόθεση αλλαγής του στάτους στο Αιγαίο μέσω μονομερών κινήσεων και να αποκομίσει κέρδη με ενέργειες ντε φάκτο. Ουσιαστική πλευρά της θέσης της Τουρκίας είναι ο σεβασμός του στάτους κβο του Αιγαίου –το οποίο προσδιορίζεται με διεθνείς συμφωνίες… Έχουμε το δικαίωμα να αναμένουμε από την Ελλάδα να επιδείξει την ίδια κατανόηση και σεβασμό… Η αναζήτηση μιας συνολικής και διαρκούς λύσης θα διεξαχθεί στη βάση του σεβασμού του διεθνούς δικαίου και των διεθνών συνθηκών που καθορίζουν το στάτους κβο στο Αιγαίο».

Προβάλλοντας αυτή τη θέση, η τουρκική πλευρά ταυτόχρονα την «οχυρώνει» με τη γνωστή απειλή περί casus belli, διατυπωμένη αυτή τη φορά με πιο διπλωματικό τρόπο. «Αν η Ελλάδα αρνηθεί αυτή την πρόσκληση για ειρήνη, αυτό για μένα θα σημαίνει άρνηση για την ίδια την ειρήνη», λέει ο Γιλμάζ απαντώντας σε ερώτηση δημοσιογράφου. Προχωρώντας περισσότερο, δηλώνει ότι μια διευθέτηση στο Αιγαίο «θα συνεισφέρει επίσης στη διευθέτηση άλλων θεμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο…», υπονοώντας βέβαια το ζήτημα της Κύπρου.

Από την άλλη μεριά, οι νύξεις για συνολική διευθέτηση, για μια «συμφωνία φιλίας και συνεργασίας», καθώς και οι νύξεις για «διαιτησία τρίτων», εκτός από τη σχέση τους με τα προηγούμενα έχουν και ένα ιδιαίτερο περιεχόμενο. Εναρμονίζονται με τα σχέδια των ΗΠΑ και σε αναφορά με τις επιδιώξεις τους στην περιοχή.

Τα προηγούμενα σημαίνουν κάποια πράγματα. Το στάτους κβο του Αιγαίου, αν απειλείται από την πλευρά της Τουρκίας, ταυτόχρονα είναι και η ελληνική πλευρά που θέλει να το αλλάξει προς όφελός της, είτε με την προοπτική της επέκτασης στα 12 μίλια, είτε με τα σχέδια –που πομπωδώς ανακοινώθηκαν πριν από λίγο διάστημα– για εποικισμό ακατοίκητων ως τα σήμερα βραχονησίδων. Από την άποψη αυτή, οι δηλώσεις Γιλμάζ ισχυροποιούν τη θέση της Τουρκίας σίγουρα από τακτική και πολιτική άποψη, και ίσως και από άποψη διεθνούς δικαίου –το τελευταίο με επιφύλαξη, μιας και οι νομικές μας γνώσεις δεν επαρκούν επ’ αυτού.–

Διατηρεί –έστω συγκαλυμμένα– την απειλή πολέμου, ρίχνει –ξανά– το δόλωμα για λύση του Κυπριακού και ταυτόχρονα συνδέει τη θέση της Τουρκίας με τις γενικότερες επιδιώξεις της Δύσης. Με τέτοια δεδομένα λοιπόν, οι προτάσεις Γιλμάζ έπρεπε να αντιμετωπισθούν τουλάχιστον σοβαρά.
Προσπαθώντας να τις αξιολογήσουμε περισσότερο και να δούμε «μέχρι πού πάνε», μπορούμε να κάνουμε μερικές ακόμα σκέψεις. Θεωρούμε πως δεν πολυστέκει η άποψη πως πρόκειται για έναν απλό ελιγμό για βραχυπρόθεσμα οφέλη κλπ. Πρόκειται, νομίζουμε, για σοβαρή και προσεγμένη κίνηση που στοχεύει παραπέρα.

Μέχρι πού; Υπάρχει ένα βασικό ερώτημα. Παραιτείται η Τουρκία από τον στόχο της συγκυριαρχίας στο Αιγαίο; Νομίζουμε πως όχι. Οι νύξεις για τους λαούς που ζουν «στις ακτές του Αιγαίου» –παρεμπιπτόντως ο Γιλμάζ «ξέχασε» αυτούς που ζουν «ανάμεσα» στις ακτές και εντός του Αιγαίου– και για την «εξαιρετική γεωγραφική ιδιομορφία» του Αιγαίου, που την καθιστά ιδιαίτερη περίπτωση, δείχνουν ότι η Τουρκία απλώς αναβάλλει αυτό τον στόχο για το μέλλον, αναμένοντας ευνοϊκότερους –για εκείνη– όρους.

Στη φάση αυτή προσπαθεί να αποτρέψει κινήσεις της Ελληνικής πλευράς που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν τετελεσμένα και να αλλάξουν το υπάρχον καθεστώς, κυρίως δε να εμποδίσει την επέκταση στα 12 μίλια και να δεσμεύσει την Ελλάδα από οποιαδήποτε τέτοια κίνηση. Από την άλλη μεριά, η ένταξη του όλου ζητήματος στα επιθετικά αμερικανικά σχέδια πέρα από όλα τα άλλα προσθέτει «πόντους» και στις επιδιώξεις συγκυριαρχίας, στον βαθμό που η υλοποίηση αυτών των σχεδίων προϋποθέτει ενιαία δράση και «από κοινού κάλυψη» του Αιγαιακού χώρου. Οι «χαριεντιζόμενοι» και «χαριτολογούντες» πολιτικοί, που αντιμετωπίζουν με επιπολαιότητα ζητήματα υψίστης σημασίας («ἐν οἷς οὐ παίκτοις»), μας δίνουν απλώς δείγματα του πολιτικού βεληνεκούς της «ηγετίδος» αστικής μας τάξης και των εκπροσώπων της.