Για τις απόψεις του ΝΑΡ ή πώς οι επικείμενες εκλογές αποκτούν «επαναστατικό» χαρακτήρα

Δημοσιεύτηκε στην Προλεταριακή Σημαία, φυλ. 491, στις 13/12/2003

 

Πριν Αλέκτωρ φωνήσαι

 

Σε προηγούμενα φύλλα της ΠΣ αναφερθήκαμε στον προεκλογικό αναβρασμό που επικρατεί στο σύνολο των πολιτικών δυνάμεων μηδέ του χώρου της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς εξαιρουμένου. Συναγωνίστηκαν όλοι μεταξύ τους να μας πείσουν για την κρισιμότητα των επικείμενων εκλογών. Για τη σημασία της απλής αναλογικής. Για την αναγκαιότητα να σπάσει ο δικομματισμός. Για το πόσο τους απασχολεί η υπόθεση της αριστεράς. Το πρόβλημα του αριστερού πόλου στα πολιτικά μας πράγματα. Διατυπώθηκαν πληθώρα ενωτικών προτάσεων επί όλων αυτών και κυρίως όσον αφορά τη συγκρότηση κοινού ψηφοδελτίου. Δεν υπήρξε ανακοίνωση, απόφαση, άρθρο εφημερίδας όπου να μην δέσποζε το ζήτημα της κοινής δράσης.

Και πριν αλέκτωρ φωνήσαι τρις δείξαν πόσο τα πίστευαν όλα αυτά, αλλά και τι είναι αυτό που πραγματικά τους απασχολεί. Πιο συγκεκριμένα και ενόψει της επίσκεψης Πάουελ στη χώρα μας, το ΚΚΕ(μ-λ) απηύθυνε πρόταση σε όλες τις δυνάμεις του ευρύτερου αριστερού χώρου για κοινή δράση ενάντια στην επίσκεψη του εκπροσώπου του μεγαλύτερου σήμερα εχθρού των λαών, του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού. Δεν ανταποκρίθηκε ΚΑΝΕΝΑΣ. («Είχαν δουλειές»). Η επίσκεψη Πάουελ βέβαια ματαιώθηκε (για άλλους λόγους) το μάθημα ωστόσο παραμένει.

 

«Για την ανατροπή της κυβέρνησης»

 

Ανάμεσα σ’ αυτές τις δυνάμεις και το ΝΑΡ. Διαβάζουμε λοιπόν σε ανακοίνωσή του στο ΠΡΙΝ της 6-7-03. «Στις νέες προκλήσεις της περιόδου ούτε η διαχειριστική ούτε η ρεφορμιστική Αριστερά μπορούν να ανταποκριθούν». Διαβάζουμε ακόμη για την αναγκαιότητα «αγώνων για την ανατροπή αυτής της κυβέρνησης, την ήττα του δικομματικού πολιτικού συστήματος και την ανατροπή των συσχετισμών. Με την εξασφάλιση των καλύτερων όρων για την εφ’ όλης της ύλης εκλογική παρέμβαση της ριζοσπαστικής Αριστεράς για μια μεταπολίτευση της επαναστατικής και κομμουνιστικής προοπτικής». Ετσι λοιπόν. Σ’ αυτές τις εκλογές θα γίνουν ως φαίνεται πράματα και θάματα. Θα ανατραπεί η κυβέρνηση. Θα σπάσει ο δικομματισμός. Θα ανοίξει ο δρόμος για μια μεταπολίτευση(;) της επαναστατικής και κομμουνιστικής προοπτικής. Και όλα αυτά εφόσον διασφαλιστούν οι όροι για μια εφ’ όλης της ύλης παρέμβαση της Ριζοσπαστικής Αριστεράς.

Αλήθεια σε ποιους απευθύνονται; Αναρωτιόμαστε αν έστω και οι ίδιοι πιστεύουν αυτά που λεν. Τι νόημα έχει αλήθεια να θέτει το κίνημα σαν στόχο την αντικατάσταση του Σημίτη από τον Καραμανλή; Και σε τελευταία ανάλυση έχουν καμιά σχέση όλα αυτά με τα πραγματικά προβλήματα του κινήματος και τις απαιτήσεις που θέτει η ταξική πάλη ή απλά και μόνο με τις δικές τους κομματικές ανάγκες και τις προεκλογικές τους αγωνίες; Και αν -όπως πιστεύουμε- συμβαίνει το δεύτερο, αρκεί αυτό για να εξηγήσει την διατύπωση απόψεων που δεν πατάνε πουθενά και δεν απευθύνονται σε κανέναν;

 

Μια «άλλη» στρατηγική

 

Εχουμε την άποψη ότι η ερμηνεία αυτών των απόψεων του ΝΑΡ προϋποθέτει την κατανόηση του ιδεολογικού και πολιτικού υπόβαθρου από το οποίο παράγονται και στο οποίο στηρίζονται. Στο θεωρητικό και ιδεολογικό φορτίο που κουβαλάει από τη μια, και από την άλλη το πώς βλέπει τον σημερινό κόσμο. (Ή πώς με βάση αυτές τις ιδέες αναλύει τον σημερινό κόσμο). Οσο κι αν φαίνεται εκ πρώτης όψεως παράδοξο υπάρχει μια κοινή βάση θεώρησης του κόσμου από το ΝΑΡ (και όχι μόνο από το ΝΑΡ) με την παραδοσιακή και σύγχρονη ρεφορμιστική (και αστική) θεώρηση των πραγμάτων. Ο «κοινός τόπος» βρίσκεται στο ερώτημα, του τι είναι ο καπιταλισμός, σε ποια φάση βρίσκεται και προς τα πού βαδίζει.

Η πιο χαρακτηριστική (και σημαντική) έκφραση του πράγματος, βρίσκεται στην αποδοχή (απ’ όλους) του αστικού θεωρήματος της «παγκοσμιοποίησης». Οπως επανειλημμένα έχουμε επιχειρηματολογήσει αναλυτικά, η άποψη αυτή -πέραν όλων των άλλων- σημαίνει ότι η αστική τάξη και το κεφάλαιο συνεχίζει να έχει έναν ιστορικό ρόλο να εκπληρώσει. Τόσο στην παλιότερή της εκδοχή (υπεριμπεριαλισμός του Κάουτσκι) όσο και τη σύγχρονή της συνεπάγονταν την άποψη ότι ο ρόλος της αριστεράς («αριστεράς» για την ακρίβεια) περιορίζονταν στο πεδίο της κριτικής της «διόρθωσης» των πιο αρνητικών πλευρών για όλη αυτή την ιστορική περίοδο. (Ας πούμε για μια «καλή παγκοσμιοποίηση»).

Στο ίδιο έδαφος κινείται και το ΝΑΡ. Μόνο που το ΝΑΡ θέλει να είναι αριστερή, επαναστατική και κομμουνιστική οργάνωση. Ετσι «αντιστρέφει» το θεώρημα. Στη βάση των απόψεων του ΝΑΡ υπάρχει στην ουσία η αντίληψη ότι αυτό το ιστορικό προτσές έχει ήδη ολοκληρωθεί (ή περίπου). Εξ ου και «ολοκληρωτικός» καπιταλισμός. (Τώρα τι είδους ολοκλήρωση είναι αυτή στο 1/4 του πλανήτη, αυτό είναι άλλο θέμα). Στην «αναμονή» της ολοκλήρωσης του προτσές της ρεφορμιστικής άποψης και της ωρίμανσης των αντιθέσεων αντιπαραθέτει το θεώρημα της πλήρους ωρίμανσής τους και πρώτ’ απ’ όλα της βασικής (εργασία-κεφάλαιο) και σε παγκόσμια κλίμακα. Αυτό σημαίνει μια άλλη επαναστατική στρατηγική από την «παρωχημένη» του Λένιν, σημαίνει τον προσανατολισμό στην παγκόσμια επανάσταση (όπως οι προδρομικές του ΝΑΡ τροτσκιστικές απόψεις) ή έστω την επανάσταση στο «κέντρο». Μόνο που μια τέτοια άποψη είναι ολοφάνερα ανεδαφική και οι επιτελείς του ΝΑΡ δεν είναι πια και εντελώς απογειωμένοι για να μην το αντιλαμβάνονται. Και επειδή θέλουν «οπωσδήποτε» να αποστασιοποιηθούν από τις λενινιστικές, τριτοδιεθνιστικές αντιλήψεις, οδηγούνται στη διαμόρφωση μιας νέας και εντελώς «πρωτότυπης» (έτσι νομίζουν) στρατηγικής. Ετσι λοιπόν «Η επανάσταση δεν είναι …ένα είδος αστραπής που εξαπολύει μια αποφασισμένη πρωτοπορία ισοπεδώνοντας την πάλη των τάξεων… η επανάσταση στην εποχή μας θα είναι μάλλον μια κοινωνική περιπέτεια διαρκείας και λιγότερο ένα πολιτικό-στρατιωτικό μονόπρακτο». Η τοποθέτηση είναι από τις θέσεις για παλιότερη Συνδιάσκεψη του ΝΑΡ. Αλλά ας δούμε και μια πρόσφατη παραπλήσια. Του Κ. Μάρκου στο ΠΡΙΝ της 6-7-03. «Το Αντικαπιταλιστικό Εργατικό Μέτωπο δεν είναι ένα μονόπρακτο ούτε μια διαδοχική εξέλιξη ούτε απλή συνάντηση μονόπρακτων. Είναι μια παρτιτούρα συμφωνικής μουσικής και μια ορχήστρα πολλαπλών οργάνων που δεν έχει κάνει την παγκόσμια πρώτη». Αυτά τα θεατρομουσικά πλαισιώνονταν και από μια σειρά απόψεων, εκτιμήσεων για την «πυρηνική σύντηξη» επιστήμης και παραγωγής, για τη Νέα Εργατική Τάξη (που στα πλαίσιά της παύει να υπάρχει ο διαχωρισμός χειρωνακτικής-πνευματικής εργασίας) για τη διαμόρφωση σχέσεων μέσα στον καπιταλισμό οι οποίες είναι στην ουσία (ή έστω εν δυνάμει) κομμουνιστικού χαρακτήρα και μόνο το περίβλημά τους πλέον αστικό κλπ, κλπ. (Αναλυτικότερη κριτική αυτών των αντιλήψεων του ΝΑΡ βλέπε στην μπροσούρα «Το πρόγραμμα του ΝΑΡ και ο προγραμματισμός της Ιστορίας»)

Γενικότερα διαμορφώνονται όροι και συνθήκες μιας «δυαδικής εξουσίας», οπότε η στρατηγική που πρέπει να διαμορφωθεί είναι αυτή της παρατεταμένης πάλης της Νέας Εργατικής Τάξης και με αντικείμενο τη διεκδίκηση της ηγεμονίας από την Αστική Τάξη και «ξεφλουδίζοντας» εν πορεία το αστικό περίβλημα των κομμουνιστικών σχέσεων που ήδη διαμορφώνονται. Κατά την άποψή μας και πέρα του γαλαξία κομμουνιστικών αναφορών μια ολοφάνερα ρεφορμιστική λογική, που απλά στη θέση των «νησίδων σοσιαλισμού» του παραδοσιακού ρεφορμισμού αυτή αντιπαρέθετε τις δικές της «κομμουνιστικές» νησίδες. Ταυτόχρονα αναδείχνονταν ένα σημαντικό πρόβλημα. Επαναστατική στρατηγική χωρίς …επανάσταση ήταν κάτι που δεν χωνεύονταν ούτε από τα μέλη του ΝΑΡ. Γιατί, καθώς ήδη αναφέραμε, το ΝΑΡ είναι μια οργάνωση που θέλει να είναι επαναστατική, κομμουνιστική. Ετσι επιστρατεύεται και εισάγεται εμβόλιμα σ’ αυτή τη διαδικασία η «αντικαπιταλιστική ανατροπή» σαν βασικός, λέει, κρίκος της συνολικής επαναστατικής στρατηγικής.

Μόνο που έτσι δημιούργησε το ΝΑΡ ένα ακόμη πρόβλημα. Η πραγματική ζωή, το πεδίο της ταξικής πάλης δεν είναι σχεδιαστήριο για να τραβάς γραμμές όπως σου αρέσει. Εισάγοντας στο βασικό σώμα των απόψεών του το στόχο της «αντικαπιταλιστικής ανατροπής» στην ουσία έβαλε μια δεύτερη στρατηγική μέσα στη στρατηγική του. Γιατί ο στόχος της ανατροπής της καπιταλιστικής κυριαρχίας είναι στόχος στρατηγικού χαρακτήρα, είτε έτσι τον ονομάσει κανείς είτε αλλιώς.

Και στρατηγική μιας οργάνωσης (του ΝΑΡ εν προκειμένω) ή θα ‘ναι αυτή του «παρατεταμένου ρεπερτορίου» και του «ξεφλουδίσματος» ή θα αρθρώνεται γύρω από το στόχο της ανατροπής. Γιατί βεβαίως άλλες απαιτήσεις έχει η μια στρατηγική κι άλλες η άλλη, άλλη γραμμή, άλλα καθήκοντα, άλλες συμμαχίες κλπ, κλπ.

 

«Αλλοίμονο στην πραγματικότητα»

 

Αυτές οι θεωρητικές, ιδεολογικές, πολιτικές αντιλήψεις, εκφράζονται, συνδέονται και αναπαράγονται στον τρόπο θεώρησης της σύγχρονης πραγματικότητας και τη γραμμή αντιμετώπισής της. Πριν προχωρήσουμε, ας αναφερθούμε σε μια ειδική έκφραση του πράγματος. Εχει διαμορφωθεί η αίσθηση ότι μια βασική διαφορά ανάμεσα σε μας (το ΚΚΕ(μ-λ)) και το ΝΑΡ είναι λ.χ. ότι εμείς προτάσσουμε την αντιιμπεριαλιστική πάλη ενώ το ΝΑΡ την «καθαρά» αντικαπιταλιστική. Αν ήταν έτσι, αν αυτή ήταν και μόνο η ουσία της διαφοράς μας, το πρόβλημα θα ήταν μάλλον από αυτά που μπορούν να αντιμετωπιστούν. Στο κάτω-κάτω και η αντιιμπεριαλιστική πάλη έχει αντικαπιταλιστικό χαρακτήρα και προοπτική και η αντικαπιταλιστική «παράγει» και αντιιμπεριαλιστικό αποτέλεσμα. Πάνω απ’ όλα, κάθε πραγματικός αγώνας σε οποιοδήποτε πεδίο κι αν διεξάγεται, δυναμώνει το μέτωπο πάλης της εργατικής τάξης και των λαών ενάντια στο ιμπεριαλιστικό καπιταλιστικό σύστημα. Μόνο που το πρόβλημα είναι πιο σοβαρό και κυρίως είναι …άλλο.

Το πρόβλημα βρίσκεται στον τρόπο θεώρησης των πραγμάτων από μεριάς ΝΑΡ και κυρίως στη γραμμή αντιμετώπισης που διαμορφώνει. Αναφερθήκαμε ήδη στο ότι υπάρχει ένας «κοινός τόπος» με τον ρεφορμισμό όσον αφορά τη θεώρηση της σύγχρονης πραγματικότητας. Να θυμίσουμε κάποιες απόψεις. Για τις «ακαταμάχητες δυνάμεις της ολοκλήρωσης και παγκοσμιοποίησης των οικονομιών». Για τη «νέα εποχή του καπιταλισμού». Για την «υποβάθμιση της πολιτικής και το μαράζωμα του κράτους». Για την «μουμιοποιημένη θεωρία του Λένιν για τον ιμπεριαλισμό» κλπ, κλπ. (Από τις θέσεις για το Συνέδριο του ΝΑΡ το 1998). Υπήρχε όμως και πάλι το κάτι τις αλλιώτικο από τις γνωστές ρεφορμιστικές αντιλήψεις. Στην ουσία, κατά την άποψη του ΝΑΡ, το ιμπεριαλιστικό στάδιο ουδέποτε υπήρξε. Το «πολύ» σαν μεταβατικό στάδιο του περάσματος του καπιταλισμού από το εθνικό στο υπερεθνικό πεδίο. (και σαν τέτοιο με βάση τις αστάθειες που προκάλεσε μπόρεσε ο Λένιν και μια «αποφασισμένη πρωτοπορία» να «ισοπεδώσει την πάλη των τάξεων» και εν γένει την «ομαλή» εξέλιξη των πραγμάτων).

Το -σημερινά και άμεσα- σημαντικό είναι όμως άλλο. Αυτές οι «ακαταμάχητες δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης» φαίνεται πως -κατά ΝΑΡ πάντα- δεν είναι και τόσο ακαταμάχητες. Διαβάζουμε λοιπόν πως «σήμερα φαίνεται καθαρά ότι ο καπιταλισμός παρ’ όλη την πολυθρύλητη διεθνοποίηση είναι ένα σύστημα που εμποδίζει, που αδυνατεί να επιτύχει την παγκοσμιοποίηση και ότι αντιστρατεύεται τη διεθνική ανάγκη που προκύπτει από τη νέου τύπου σύνδεση του «πολιτισμού» με την παραγωγή» (από τις θέσεις για το Συνέδριο του ΝΑΡ το 1998). Κι αφού λοιπόν η αστική τάξη αδυνατεί να ανταποκριθεί σ’ αυτή την «διεθνική ανάγκη», αφού «προδίνει» το ρόλο της «εμποδίζοντας την παγκοσμιοποίηση» τότε δε μένει παρά να αναλάβει αυτό το ιστορικό καθήκον η Νέα Εργατική Τάξη.

Οσο για τη στρατηγική, τη γραμμή που απαιτείται για ένα τέτοιο καθήκον λίγο-πολύ αναφερθήκαμε μόλις προηγούμενα. Και όσο αυτά μέναν στο θεωρητικό πεδίο ή αν θέλετε αυτό της ανέξοδης φλυαρίας μικρό το κακό. Το ζήτημα είναι ότι εκφράστηκαν και πολιτικά και πρακτικά. Υπάρχει ως προς αυτό ένα σημείο-κλειδί. Στη συλλογιστική του ΝΑΡ έτσι όπως εκτέθηκε δεν έχει θέση ούτε η ύπαρξη του ιμπεριαλισμού ούτε -συνακόλουθα- της αντιιμπεριαλιστικής πάλης. Ελα όμως που τα γεγονότα επιμέναν. Σ’ αυτή την εξέλιξη το ΝΑΡ αντέδρασε αρχικά στη βάση της λογικής «αλίμονο στην πραγματικότητα». Οσο αυτή επέμενε να διαψεύδει τις «μεγαλοφυείς» του αναλύσεις τόσο περισσότερο την «αγνοούσε», ή κατέφευγε σε θεωρητικές αλχημείες του τύπου, ότι κάποια γεγονότα δεν είχαν ιδιαίτερη σημασία (άλλα ήταν τα «σοβαρά»), ότι κάποιοι αγώνες (αντιιμπεριαλιστικοί) «δεν είχαν ταξικό χαρακτήρα» ότι ναι μεν υπάρχουν οι συνέπειες των ενδοκαπιταλιστικών (όχι ενδοϊμπεριαλιστικών) αντιθέσεων αλλά υπάρχει και η «εθνοκάθαρση» κλπ, κλπ. Και πάλι δεν ήταν εδώ το μεγαλύτερο κακό. Το πρόβλημα τέθηκε με τον πιο σοβαρό τρόπο όταν αυτά εκφράζονταν πολιτικά και πρακτικά και μάλιστα απέναντι σε κρίσιμα γεγονότα και εξελίξεις. Ετσι είχαμε το περίφημο «Ο Μιλόσεβιτς σφάζει τα Βαλκάνια τρέμουν, ΗΠΑ και ΕΕ αδρανούν», έτσι είχαμε πολιτικές ίσων αποστάσεων, πρακτική αδράνεια και υπονόμευση προσπαθειών κοινής δράσης ενόσω οι ΝΑΤΟϊκές βόμβες ρήμαζαν τη Γιουγκοσλαβία ή «συμμετοχές» με «βαριά καρδιά». Ομως τα γεγονότα επέμεναν να …επιμένουν. Στην Παλαιστίνη, το Αφγανιστάν, το Ιράκ, σ’ όλο τον κόσμο. Ετσι στις πολιτικές του τοποθετήσεις (και εν μέρει στην πρακτική του) αναγκάστηκε το ΝΑΡ να «εισαγάγει» και θέσεις για την αναγκαιότητα της πάλης ενάντια στις ιμπεριαλιστικές εκφράσεις της πολιτικής κάποιων δυνάμεων κλπ, κλπ.

Μόνο που δεν πείθει κανέναν, ούτε τον ίδιο του τον εαυτό. Και εδώ ας θέσουμε ένα πολύ σημαντικό για μας πολιτικό ερώτημα. Η νίκη των ιμπεριαλιστών στη Γιουγκοσλαβία ήταν ήττα συνολικά των λαών ή όχι; Ηταν αυτή που άνοιξε το δρόμο και «νομιμοποίησε» τις επόμενες ιμπεριαλιστικές επιδρομές ή όχι; Οφείλει το ΝΑΡ (και όχι μόνο το ΝΑΡ) μια αυτοκριτική στο κίνημα για τη στάση του εκείνη την περίοδο ή όχι; Δεν έχει κάνει μια τέτοια αυτοκριτική και δεν περιμένουμε να την κάνει.

Η βασική του συλλογιστική -στην ουσία επιμένει- έχει ήδη δημιουργήσει σειρά δεδομένων αλλά και «αδράνειες». Στο θεωρητικό πεδίο η άποψη λ.χ. του «ολοκληρωτικού καπιταλισμού» δεν «χωράει» ούτε τον ιμπεριαλισμό ούτε την αντιιμπεριαλιστική πάλη. Στο εσωτερικό του ΝΑΡ έχουν παγιωθεί τάσεις και δυνάμεις που δεν δέχονται τη «νόθευση» της γραμμής με διάφορα αντιιμπεριαλιστικά και άλλα «τριτοδιεθνιστικά» και επιμένουν στην «καθαρότητά» της. Μόνο που ζωή επιμένει να αγνοεί τις «συλλήψεις» του ΝΑΡ. Οι Αμερικάνοι και οι άλλοι ιμπεριαλιστές δεν εννοούν να συμμορφωθούν με τις αναλύσεις του και συνεχίζουν να προωθούν την ιμπεριαλιστική τους πολιτική. Οι λαοί στο Ιράκ, στην Παλαιστίνη, στο Αφγανιστάν, στο, στο … συνεχίζουν να αγωνίζονται «ανορθόγραφα» παλεύοντας ενάντια στον ιμπεριαλισμό κατά παράβαση της «καθαρής ταξικής αντίληψης». Δράμα!

 

Σε αναζήτηση «διασφαλίσεων»

 

Με βάση αυτές τις αντιλήψεις ανάλογες «τομές» επιχείρησε το ΝΑΡ και στο πεδίο της ταχτικής των μορφών συγκρότησης. Βασική αφετηρία και εδώ η απόρριψη της Λενινιστικής στρατηγικής και των μορφών συγκρότησης (π.χ. κόμμα) που αυτή προέβλεπε.

Ενα από τα βασικά επιχειρήματα που προβλήθηκαν ήταν αυτό της «διασφάλισης» από πισωγυρίσματα με βάση και τις αρνητικές εμπειρίες (την παλινόρθωση κλπ). Αυτό οδήγησε (μαζί με άλλα) και στη λογική της σύμπλεξης της στρατηγικής με την ταχτική. Η πιο χαρακτηριστική έκφραση του πράγματος για όσους τη θυμούνται (αν τη θυμούνται) είναι της λεγόμενης «αντίστροφης ιεράρχησης». Σύμφωνα μ’ αυτή τη λογική ακόμη και οι πιο προωθημένοι στόχοι δεν είναι (δεν πρέπει) συνθήματα ζύμωσης, άλλα άμεσης διεκδίκησης και δράσης.

Ταυτόχρονα το ΝΑΡ και στην ίδια πάντα βάση προβληματίστηκε πολύ πάνω στην άποψη ταύτισης του κοινωνικού φορέα της Επανάστασης (Νέα Εργατική Τάξη) με το πολιτικό. (Κόμμα ή μάλλον «μη κόμμα»). Η ζωή ωστόσο και η πραγματικότητα συνέχιζαν να έχουν τις …δικές τους απόψεις. Π.χ. αν τραβούσε αυτή τη λογική στις συνέπειές της θα έπρεπε να …αυτοδιαλυθεί το ΝΑΡ. (μέσα στον «φορέα»). Ετσι έγιναν διάφορες προσθήκες, τροποποιήσεις κλπ, αλλά η βάση της συλλογιστικής παρέμεινε.

Διαβάζουμε λ.χ. στο ΠΡΙΝ της 6-7-03 και σε κείμενο του Κ. Μάρκου: «Το ΝΑΡ με την 4η Συνδιάσκεψη το 2000 πρότεινε την δημιουργία ενός Αντικαπιταλιστικού Εργατικού Μετώπου ως την συγκεκριμένη επαναστατική κομμουνιστική κίνηση που καταργεί την υπάρχουσα κατάσταση δηλαδή τον συγκεκριμένο συσχετισμό δύναμης… Αυτή η κίνηση-πρόγραμμα είναι επαναστατική και κομμουνιστική γιατί ”κινείται” με τον ιδιαίτερο τρόπο της περιόδου προς την Αντικαπιταλιστική Επανάσταση και την Κομμουνιστική Απελευθέρωση».

Εδώ τα ‘χουμε όλα. Και στρατηγική και τακτική και πρόγραμμα και συγκεκριμένη μορφή συγκρότησης. Δεν θα επιμείνουμε σ’ όλα αυτά όχι γιατί δεν έχουν ενδιαφέρον αλλά μόνο για λόγους οικονομίας αυτού του κειμένου. Δυο τρία σχόλια μόνο. Αυτή η εναγώνια αναζήτηση «διασφάλισης» δεν έχει σχέση ούτε με την κομμουνιστική αντίληψη ούτε με τη διαλεκτική αλλά περισσότερο εκφράζει μεταφυσικού χαρακτήρα αγωνίες. Δεύτερο, το να θεωρεί κανείς ότι μπορεί λ.χ. να κάνει την «κομμουνιστική απελευθέρωση» από σύνθημα ζύμωσης στόχο άμεσης δράσης μπορεί ο ίδιος να νομίζει ότι κάτι λέει, αλλά οι άλλοι απλώς θα μειδιάσουν. Τρίτο, οι όποιες απαντήσεις είναι (όσο είναι) σήμερα μπορετές, θα πρέπει να αναζητηθούν κύρια στο καθ’ αυτό ιδεολογικό πολιτικό πεδίο παρά στις μορφές συγκρότησης. Τέλος, «διασφαλίσεις» η ταξική πάλη δεν διαθέτει για κανέναν και «προγραμματισμός της Ιστορίας» μπορεί να υπάρχει μόνο στην φαντασία κάποιου.

Αλλά εδώ πολύ περισσότερο και πιο άμεσα μας ενδιαφέρουν όλα αυτά σε αναφορά με το πώς εκφράζονται σήμερα σε πολιτικές και τρόπους που αυτές προωθούνται. Αναφερόμαστε ειδικότερα στην τάση του ΝΑΡ να «απαιτεί» την συνολική αποδοχή των θέσεών του από τους άλλους για οποιαδήποτε περίπτωση κοινής δράσης χωρίς να αντιλαμβάνεται ότι αυτό που ζητάει είναι η «συμμόρφωση» του κινήματος στη βάση των ιδεολογικών και πολιτικών προδιαγραφών που θέτει το ΝΑΡ.

 

Για ορισμένα στοιχειώδη πράγματα

 

Ας δούμε το θέμα κάπως ειδικότερα. Είναι πλέον συνηθισμένο φαινόμενο όταν τίθεται ζήτημα κοινής δράσης από μεριάς ΝΑΡ ακόμα και στις πιο απλές περιπτώσεις, να προτείνεται ολάκαιρη πλατφόρμα από εδώ μέχρι τον …κομμουνισμό. Πολύ περισσότερο βέβαια ισχύει αυτό σε τοποθετήσεις του και σε πολιτικά ζητήματα ευρύτερης σημασίας. Γιατί αυτό που φαίνεται αυτονόητο στον καθένα, από το ΝΑΡ αντιμετωπίζεται διαφορετικά; Γιατί κοινή δράση, συνεργασία, μετωπική κίνηση κλπ, σημαίνει πολύ απλά ότι διαφορετικές δυνάμεις με διαφορετικές απόψεις συμπράττουν στη βάση ενός κοινού στόχου και ευνόητο είναι ότι αυτή η σύμπραξη δεν μπορεί να γίνει στη βάση των απόψεων και μάλιστα του συνόλου της μιας πλευράς. Αν αναζητήσουμε τις ιδεολογικές αιτίες του φαινομένου θα αναφερόμασταν στη λογική της άποψης για σύμπλεξη της στρατηγικής με την τακτική, την «αντίστροφη ιεράρχηση» κλπ και η οποία δεν επιτρέπει στο ΝΑΡ να αποκλίνει απ’ αυτήν. Εχουμε όμως την άποψη ότι κάτι τέτοιο αποτελεί απλώς το ένδυμα πιο πραγματικών αιτιών και πως τα περί «καθαρότητας» δεν είναι παρά η καραμέλα για όσους ικανοποιούνται με κάτι τέτοια.

Μια βασική πραγματική αιτία θα πρέπει να αναζητηθεί στο γεγονός ότι το ΝΑΡ (όπως άλλωστε το σύνολο των οργανώσεων της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς) έχει περιορισμένη σύνδεση με τον κόσμο και τους αγώνες που αυτός δίνει, ότι η δράση του δεν έχει «γειωθεί» μέσα σ’ αυτό τον κόσμο. Αν, και όταν συμβεί αυτό τότε πολύ «πρακτικά» θα διαπιστώσει ότι σ’ αυτό το πεδίο απαιτούνται πολύ πιο ουσιαστικά πράγματα από τις εγκεφαλικές του κατασκευές. Ισως μάλιστα οι όποιες «εμπειρίες» απόκτησε στις όποιες περιστάσεις οι απόψεις του δοκιμάστηκαν με τον α ή β τρόπο να ενίσχυσαν τα προϋπάρχοντα αμυντικά αντανακλαστικά. Ας το διευκρινίσουμε αυτό. Κατά τη γνώμη μας ο σεχταρισμός σ’ αυτό το πεδίο συνδέεται συνήθως με «αστάθεια» στο πολιτικό. Μια πολιτική γραμμή που πατάει στα πραγματικά προβλήματα με ουσιαστικό τρόπο δεν έχει ανάγκη από «συμβόλαια κατοχύρωσής» της. Κατοχυρώνεται ή όχι από την επαλήθευσή της στην πράξη. Ταυτόχρονα θεωρούμε πως με όλα αυτά αναδείχνεται μια αδυναμία κατανόησης της διαλεκτικής σχέσης που συνδέει τις προβαλλόμενες απόψεις, προτάσεις κλπ (τη γραμμή) με την πραγματικότητα της ταξικής πάλης. Ας εξηγηθούμε.

Οταν μια οργάνωση (κόμμα κλπ) κάνει μια πρόταση κοινής δράσης σε άλλες δυνάμεις είναι προφανές ότι για την ίδια αυτή η πρόταση (και κυρίως το αποτέλεσμά της) συνδέεται με τη συνολική της συλλογιστική, την πολιτική της γραμμή, αν θέλετε τη στρατηγική της. Αυτό δε σημαίνει καθόλου ότι οι συνολικές της απόψεις, αυτές που «συνδέουν» κλπ, πρέπει να περιέχονται π.χ. στην πλατφόρμα της συμφωνίας, ή ότι οι άλλοι έχουν καμιά υποχρέωση να τα αποδεχτούν. (που δεν θα τα αποδεχτούν). Μήπως όμως μινιμάροντας κανείς έτσι τις απόψεις του τις απαλλοτριώνει, οπότε γιατί να κάνει μια τέτοια πρόταση; Εχουμε την άποψη ότι έτσι σκέφτεται συνήθως ένας που δεν αντιλαμβάνεται στοιχειώδη πράγματα. Κατά την άποψή μας αυτός είναι ένας βασικός τρόπος κίνησης και εννοείται υπό ορισμένες προϋποθέσεις: α) Οτι αυτή η μίνιμουμ πρόταση ανταποκρίνεται βασικά σε προβλήματα της πολιτικής συγκυρίας. β) Οτι οι δυνάμεις στις οποίες την απευθύνει μπορούν να την αποδεχτούν είτε με βάση τις απόψεις τους είτε με βάση την πίεση που δέχονται από τις εξελίξεις. γ) Οτι η δυναμική που αναπτύσσεται από την πολιτική υλοποίηση της πρότασης -και εδώ είναι το κρίσιμο ζήτημα- διαμορφώνει όρους προώθησης προς μια ορισμένη κατεύθυνση. δ) Οτι η οργάνωση που προωθεί μια τέτοια πρόταση έχει την (αυτό)πεποίθηση ότι αυτή η δυναμική αναπτύσσεται στην τροχιά των δικών της πολιτικών και στρατηγικών κατευθύνσεων. (Αν συμβαίνει αυτό, τι να τα κάνει τα «συμβόλαια». Αν όχι δεν τη σώζει κανένα συμβόλαιο).

 

Προσαρμογές και εκπτώσεις

 

Αλλά όπως είπαμε ήδη, η ζωή συνεχίζεται χωρίς να λαμβάνει υπ’ όψιν της τις …υποδείξεις του ΝΑΡ. Ετσι είναι το ΝΑΡ που αναγκάζεται να κάνει τις αναγκαίες προσαρμογές. Δεν είναι κακό αυτό, ίσα-ίσα. Το αρνητικό βρίσκεται στο ότι συνεχίζει να συμπεριφέρεται σαν να μην «τρέχει τίποτα». Και είναι αυτό που το χαρακτηρίζει και όχι μόνο σήμερα. Αναφερθήκαμε προηγούμενα στις νέες στρατηγικές και άλλα βροντερά που είχε αναπτύξει στο προηγούμενο Συνέδριό του. Στις θέσεις ωστόσο του ίδιου του Συνεδρίου, έχουμε την εξής απόληξη-προσγείωση. «Το Μέτωπο Εργατικής Πολιτικής (σ.σ. θεμελιακή στρατηγική επιλογή του ΝΑΡ) σήμερα εξακολουθεί να υπάρχει σαν τάση, σαν προοπτική, σαν επαγγελία και σαν πείραμα και όχι σαν αισθητό ρεύμα επαναστατικής πρακτικής». Και φυσικά μια τέτοια τοποθέτηση περνάει γομολάστιχα σε όλα όσα ενθουσιώδη μεγαλεπήβολα και στρατηγικοτακτικά ειπώθηκαν σε προηγούμενες εκτιμήσεις-θέσεις. Ακολούθησαν διάφορες προσαρμογές της …«στρατηγικής» για να οδηγηθεί στην πρόταση του Αριστερού Ριζοσπαστικού Πολιτικού Ρεύματος (ΑΡΠΡ) σαν «πρόπλασμα του Μετώπου Εργατικής Πολιτικής». Το πιο σημαντικό εκείνη την περίοδο ήταν πάντως άλλο. Ηταν η κίνηση που επιχείρησε το ΝΑΡ στην κατεύθυνση της «αριστεράς» του ΠΑΣΟΚ, του ΚΚΕ, του ΣΥΝ, του Τσοβόλα, του Μπανιά και άλλους παρόμοιους και στη βάση της άποψης για άνοιγμα στο «ευρύ πεδίο» αντί να «βολοδέρνει» στον «στενό χώρο» της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς και ιδιαίτερα να συγχρωτίζεται με «σταλινικούς» σαν το ΚΚΕ(μ-λ). Δεν ξέρουμε τι θα γινόταν αν «περπατούσε» αυτή η πρόταση, το γεγονός είναι ότι δεν προχώρησε και ο λόγος ήταν ότι δεν την αποδέχτηκαν οι «παραλήπτες».

Μια παραπλήσια τροχιά παρατηρούμε και στη σημερινή συγκυρία. Με το που πήραν οι πολιτικές εξελίξεις προεκλογικό χαρακτήρα, το ΝΑΡ προχώρησε αμέσως σε προτάσεις εφ’ όλης της ύλης και στη βάση της συνολικής του πολιτικής άποψης. Ως εδώ καλά. Το θέμα είναι ότι αυτά προβάλλονταν ως «ενωτική» πρόταση στη βάση της οποίας έπρεπε να συγκροτηθεί αυτή η ενότητα. Στο κοινό εκλογικό κατέβασμα, που θα αντιπροσώπευε τον αριστερό πόλο που θα έκφραζε το Αντικαπιταλιστικό Εργατικό Μέτωπο. (Η νέα μεταμόρφωση της στρατηγικής κατεύθυνσης του ΝΑΡ). Ολα αυτά προβάλλονταν σαν άμεση απαίτηση της πολιτικής συγκυρίας μια και κατά το ΝΑΡ βρισκόμαστε «σε μια νέα ιστορική περίοδο ανατροπής των συσχετισμών…», την «περίοδο της εργατικής μεταπολίτευσης» και «είμαστε πιο κοντά στην επαναστατική προοπτική». («Για μια νέα εργατική μεταπολίτευση», ΠΡΙΝ, 6-7-03).

Δύο είναι οι βασικοί παράγοντες που ώθησαν το ΝΑΡ σε μια τέτοια και τέτοιου είδους κατεύθυνση. Ο ένας βρίσκεται στη συνολική λογική που όπως αναφερθήκαμε το χαρακτηρίζει. Ο δεύτερος στο γεγονός της μαζικοποίησης της «πρωτοβουλίας» του Ιούνη που θεώρησαν ότι τους παρέχει πλέον τη δυνατότητα να τσουβαλιάσουν τους πάντες.

Τα πράγματα βέβαια δεν εξελίχθηκαν κατά τις προσδοκίες και τους υπολογισμούς τους. Ετσι άρχισαν οι εκπτώσεις. Να αναγνωρίζονται (όσο και όπως) κάποιες πραγματικότητες. Οτι υπάρχουν και οι «άλλοι». Οτι πρέπει να συμφωνούν. Οτι υπάρχουν και προστάδια (ή «προπλάσματα») της βασικής «στρατηγικής» στόχευσης κλπ, κλπ.

Ακόμη κάποια στιγμή και προφανώς με βάση τις εξωτερικές και πιθανότατα και εσωτερικές πιέσεις και αντιδράσεις, «θυμήθηκαν» τη σημασία των συγκεκριμένων αγώνων που τους είχανε «ξεχάσει» στην προεκλογική τους πρεμούρα. Ετσι στο ΠΡΙΝ της 5-10-03 σημειώνεται ένα είδος «στροφής». Διαβάζουμε λοιπόν στο κύριο άρθρο. «Σφήνα στην προεκλογική σούπα ΠΑΣΟΚ-ΝΔ οι μαζικοί αγώνες». Ή ακόμη: «Οι αγώνες αντικειμενικά στοχεύουν στην καρδιά της αντεργατικής πολιτικής κυβέρνησης και ΕΕ» κλπ. κλπ. Συμφωνούμε απολύτως και περιμένουμε την εφαρμογή στην πράξη αυτών των απόψεων.

Τέλος με την απόφαση του γραφείου της Π.Ε. του ΝΑΡ (ΠΡΙΝ 26-10-03) αναγνωρίζεται (θέλοντας και μη) ότι άλλο ζήτημα ο αριστερός πόλος και άλλο η εκλογική παρέμβαση, ή ακόμη πως οι στόχοι του ΝΑΡ και του ΜΕΡΑ δεν μπορούν να ταυτιστούν με τους στόχους των άλλων δυνάμεων της «πρωτοβουλίας» και ιδιαίτερα όσον αφορά τις εκλογές κλπ, κλπ.

 

Απολήξεις και αντιφάσεις

 

Ολα αυτά έχουν μια ορισμένη σημασία αλλά εμείς θα θέλαμε να σταθούμε και να υπογραμμίσουμε περισσότερο κάτι άλλο. Στο πού καταλήγει τελικά το ΝΑΡ με όλα αυτά όσον αφορά τους άμεσους στόχους.

Γιατί με όλα (και παρ’ όλα) αυτά τα βροντερά, κομμουνιστικά και επαναστατικά, το ΝΑΡ καταλήγει σε πολύ συγκεκριμένες και ελάχιστα αριστερές κατευθύνσεις. Στην ανάδειξη των εκλογών σε περίπου λύδια λίθο των εξελίξεων και το κατ’ εξοχήν πεδίο συγκρότησης των αριστερών, επαναστατικών, κομμουνιστικών δυνάμεων. Στην ανεκδιήγητη θέση για «ανατροπή» της κυβέρνησης την οποία «δεν ξέρει» κανείς πού να την κατατάξει. (Με βάση την «λογική» του πράγματος θα μπορούσε να τη θεωρήσει κανείς σαν ακραιφνώς αστική άποψη αλλά εμείς θα προτιμούσαμε να την θεωρήσουμε μάλλον σαν προϊόν της γενικότερης σύγχυσης και των «πιέσεων» της περιόδου).

Στο στόχο του «σπασίματος του δικομματισμού» που με βάση τα πραγματικά δεδομένα είναι κατ’ αρχήν ανεδαφικός, ενώ από πολιτική άποψη ανήκει στην περιοχή των «κεντροαριστερών» αντιλήψεων. Στην κατεύθυνση της πάλης «ενάντια στην καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση» άποψη που το φέρνει κοντά στο Φόρουμ. Στην υιοθέτηση του ακατανόητου (επιεικώς) συνθήματος του ΚΚΕ για «αντεπίθεση». Στη σύγχυση (και πάλι επιεικώς) που βλέπουμε να χαρακτηρίζει τις συγκεκριμένες κατευθύνσεις στις οποίες εξειδικεύεται η γενική του λογική όπου βρίσκονται ανάκατα σωστές με λαθεμένες θέσεις. Επί παραδείγματι πολύ σωστά προβάλλεται «η απαίτηση για σταθερή μόνιμη εργασία ενάντια στην ελαστικοποίηση και τη μερική εργασία» (ΠΡΙΝ 5-10-03). (Βεβαίως εδώ έχουμε μια κατά κάποιο τρόπο αναίρεση της λογικής στη βάση της οποίας αναδείχτηκε σε «στρατηγικό στόχο» το 35-30ωρο και θα οφείλονταν και κάποια αυτοκριτική αλλά ας είναι). Μας είναι όμως επίσης ακατανόητες κάποιες θέσεις για «δημοκρατικές παραχωρήσεις ή κατακτήσεις όπως η κατάργηση των «κόκκινων ζωνών» στα πλαίσια της επιβολής του δημοκρατικού δικαιώματος για πλήρη ελευθερία διαδήλωσης». Δηλαδή αυτό τώρα τι είναι; Να το θεωρήσουμε ότι εντάξει έγραψε κάποιος μια σαχλαμάρα σ’ ένα άρθρο ας μην το κάνουμε θέμα ή να το θεωρήσουμε ότι εκφράζει αντιλήψεις του ΝΑΡ; (που τις είδαμε να εκφράζονται και «πρακτικά»). Κρατώντας ανοιχτό το ερώτημα ας πούμε δυο-τρία πράγματα. Το «δικαίωμα της διαδήλωσης» τυπικά ήδη υπάρχει. Οσον αφορά τη μορφή και τα «όριά» του και ειδικά όπως συνδέεται με τις «κόκκινες ζώνες» είναι άλλο θέμα. Δηλαδή αυτή η «κατάργηση των κόκκινων ζωνών» μέχρι πού πάει; Μέχρι ας πούμε την αίθουσα των συνεδριάσεων; Γιατί όχι θα ‘λεγε κανείς. Σύμφωνοι, αλλά αυτό, καλοί μου, δεν ανήκει στο πεδίο της «επιβολής των δημοκρατικών δικαιωμάτων» και ούτε βέβαια αυτών που μπορούν να «θεσμοθετηθούν». Αποτελεί επαναστατική ενέργεια την οποία το κίνημα (όπως κάθε τι ανάλογο) ή είναι σε θέση να πραγματοποιήσει ή δεν είναι. Ολα τα άλλα είναι απλώς του αέρος.

Η ουσία του πράγματος και σε αναφορά με αυτά που αναφέραμε σ’ αυτό το τελευταίο μέρος. Το ΝΑΡ θέλει (ας το δεχτούμε αυτό) να είναι μια επαναστατική κομμουνιστική οργάνωση. Είναι μια οργάνωση που ο κόσμος της έχει αγωνιστικές διαθέσεις και το έχει έμπρακτα και επανειλημμένα αποδείξει με τη συμμετοχή του σε αγώνες. Ωστόσο οι αντιλήψεις πάνω στις οποίες βασίζεται η συγκρότησή του είναι βαθύτατα λαθεμένες και με σαφείς ρεφορμιστικές αποκλίσεις. (Γι’ αυτό και αναφερθήκαμε αρκετά σ’ αυτές). Αυτός είναι και ένας βασικός λόγος που παρ’ όλα τα φανταχτερά επαναστατικά και κομμουνιστικά με τα οποία διανθίζει τις απόψεις του, «επιστρέφει» κάθε τόσο και όσον αφορά τις συγκεκριμένες του κατευθύνσεις σε θέσεις στην ουσία ρεφορμιστικές. Αυτή του την αντίφαση ή θα την λύσει το ΝΑΡ σε επαναστατική κατεύθυνση ή θα του την «λύσει» η «συνήθειά» του να καταλήγει επί του συγκεκριμένου σε ρεφορμιστικής απόψεις και κατευθύνσεις.

 

Η δική μας άποψη

 

Εμείς επιμένουμε στις κατευθύνσεις που προτείνουμε και στη λογική που τις χαρακτηρίζει. Και επειδή αυτό το κείμενο ήδη μας βγήκε μεγαλύτερο από τις προβλέψεις μας θα είμαστε εδώ σύντομοι και επιγραμματικοί. (Αλλωστε η άποψή μας έχει εκτεθεί αναλυτικά και πρόσφατα στα άρθρα «Η ώρα της Αριστεράς» κ.α. και επιφυλασσόμαστε και για τη συνέχεια).

α) Το συνολικό πρόβλημα της Αριστεράς και του κομμουνισμού (στρατηγική-κόμμα κλπ) έχει πολύ δρόμο ακόμα και -κατά την άποψή μας- δεν έχουν διαμορφωθεί οι όροι για να τεθεί σαν ζήτημα ημερήσιας διάταξης προς άμεση απάντηση.

β) Η πολυδιάσπαση στο χώρο της Αριστεράς δεν είναι αποτέλεσμα της «ιδιοτροπίας» κάποιων, αλλά έκφραση διαφορετικών κοινωνικών και πολιτικών τάσεων και ειδικότερα όπως αυτές εκφράζονται μέσα από την επίδραση της οπισθοχώρησης της ήττας του Εργατικού Κομμουνιστικού Κινήματος. Το πρόβλημα υπάρχει εδώ και σχεδόν 50 χρόνια και δεν πρόκειται να ξεπεραστεί εν μια νυκτί και με μαγικές συνταγές.

γ) Εδαφος κοινής δράσης υπήρχε, υπάρχει και θα συνεχίσει να υπάρχει. Σε πολλά μέτωπα. Το αντικαπιταλιστικό, το αντιιμπεριαλιστικό, των δημοκρατικών ελευθεριών και πολλά άλλα. Επίσης μπορεί να υπάρξουν μορφές συγκρότησης που θα ανταποκρίνονται σ’ αυτές τις απαιτήσεις και αν χρειάζεται να πούμε εδώ κάτι συνολικό, ας υιοθετήσουμε κι εμείς αυτό που αναφέρθηκε σαν «πολιτισμός κοινής δράσης».

δ) Το ζήτημα του αριστερού πόλου. Είναι προφανές ότι άλλο πράγμα εννοούμε εμείς με τον όρο και άλλο το ΝΑΡ. Μιλώντας για λογαριασμό μας έχουμε την άποψη πως ούτε γι’ αυτόν υπάρχουν οι όροι. (Και πολύ περισσότερο γι’ αυτό που εννοεί το ΝΑΡ που το βλέπει πολύ πιο προωθημένο). Υπάρχει όμως εδώ ένα ζήτημα. Μια αναγκαιότητα που «πιέζει». Οπως μάλιστα αναφέρεται σε εκτιμήσεις του ΝΑΡ, αυτή η αναγκαιότητα αναδεικνύεται «αρνητικά» με βάση τις ελλείψεις του κινήματος. (Εμείς συμφωνούμε σ’ αυτό, μένει στο ΝΑΡ να βγάλει τα συμπεράσματα που απορρέουν από μια τέτοια διαπίστωση). Αυτό για μας σημαίνει ότι ναι μεν δεν υπάρχουν οι όροι, αλλά οι αναγκαιότητες που πιέζουν, μπορούν να οδηγήσουν στην άποψη του να «ρισκάρουμε» ένα τέτοιο εγχείρημα, «εκβιάζοντας» κατά κάποιο τρόπο τα πράγματα. (Ακριβώς με μια τέτοια λογική προχωρήσαμε παλιότερα στο εγχείρημα της Μαχόμενης Αριστεράς και ανεξάρτητα από το τι πίστευε ή τι έλεγε το ΝΑΡ. Ενα εγχείρημα που μπορεί να μην έδωσε όλα όσα προσδοκούσαμε, αλλά άνοιξε το δρόμο σ’ αυτό που σήμερα ονομάζεται «πολιτισμός της κοινής δράσης»). Ενα τέτοιο εγχείρημα ωστόσο και υπό τους συγκεκριμένους όρους έχει κάποιες προϋποθέσεις.

1. Την κατανόηση των μετεχόντων ότι είναι «αυτό» και όχι ό,τι ονειρεύεται ο καθένας.
2. Την κατανόηση ότι συντίθεται από διαφορετικές δυνάμεις με διαφορετικές απόψεις.
3. Οτι η προσφορά του μπορεί και πρέπει να είναι η βοήθεια που μπορεί να δώσει στους αγώνες των μαζών, στηρίζοντας τις εστίες αντίστασης, ανοίγοντας μέτωπα πάλης, δίνοντας κάλυψη και λειτουργώντας σαν πολιτικό πεδίο αναφοράς των αγώνων που διεξάγονται.
4. Η δημιουργία καλύτερου κλίματος ανάμεσα στους αγωνιστές των διάφορων οργανώσεων καθώς θα συναντώνται στα «χαρακώματα» της πάλης και συνθήκες ουσιαστικότερης ενοποίησης όσων μπορούν να ενωθούν.
5. Διαμόρφωση όρων και συνθηκών ξεκαθαρίσματος ενότητας αλλά και διαχωρισμού, και επιμένουμε στο δεύτερο σαν έναν από τους αναγκαίους όρους για το παραπέρα προχώρημα.

στ) Επειδή σε κάθε εκλογές τους πιάνει όλους πρεμούρα για την «ενότητα» θεωρούμε πλέον ότι όρος για κάθε τέτοια ή αλλιώτικια διαδικασία είναι η αποδέσμευσή της από το ζήτημα των εκλογών. Για μας μια αριστερά που «κοιμάται» στη διάρκεια π.χ. των βομβαρδισμών στη Γιουγκοσλαβία και την πιάνουν τα «επαναστατικά» της κάθε προεκλογική περίοδο είναι για πέταμα. Ας συνειδητοποιήσουμε λοιπόν ότι έχουμε δρόμο μπροστά μας, ας θέσουμε σοβαρά τα σοβαρά προβλήματα που μας απασχολούν, ας συζητήσουμε σοβαρά και ας τα προωθήσουμε ακόμα πιο σοβαρά.