Η τεχνητή “νοημοσύνη” από μια ταξική σκοπιά

Θα μπορούσε κανείς να πει ότι είναι αργά για ένα τέτοιο κείμενο καθώς αυτό που ονομάζουμε τεχνητή νοημοσύνη υπάρχει ήδη στις ζωές μας αρκετά χρόνια. Και αρκετοί που δουλεύουν ως προγραμματιστές ή ασχολούνται με τον τομέα της τεχνολογίας, γνωρίζουν ότι η έννοια της τεχνητής νοημοσύνης δεν ξεκίνησε το 2023 αλλά αρκετά χρόνια πριν. Από το 1956 που πρωτοειπώθηκε αυτή η έννοια μπήκε στους κόλπους της τεχνολογίας και πάντα με μια πολύ μεγάλη αισιοδοξία, ότι θα μπορέσει να φέρει περισσότερη παραγωγικότητα στις καπιταλιστικές οικονομίες. Μπορεί σε κάποιους να φαίνεται λίγο αστείο να μιλάμε για νοημοσύνη των υπολογιστών ενώ πρακτικά δεν ισχύει κάτι τέτοιο, αλλά η λέξη χρησιμοποιείται για να δημιουργήσει μεγαλύτερες προσδοκίες για τη χρήση της. Αυτό που ονομάζουμε τεχνητή νοημοσύνη καταφέρνει όντως να αυτοματοποιήσει αρκετά την καπιταλιστική βιομηχανία. Αλλά αυτό που θέλουμε να εξετάσουμε εμείς, δεν είναι η ίδια η τεχνολογία αυτή καθεαυτή, αλλά από ταξική σκοπιά να μπορέσουμε να δώσουμε τις δικές μας ερμηνείες.

Γιατί οι μεγάλες καπιταλιστικές εταιρείες επενδύουν τόσο πολύ στην τεχνητή “νοημοσύνη”;

Ενώ το καπιταλιστικό σύστημα προσπαθεί να αυξήσει τον ρυθμό ανάπτυξης των κερδών του, πέφτει πάντα σε μια αντικειμενική πραγματικότητα. Αυτοί που παράγουν όλο τον πλούτο της κοινωνίας δεν μπορούν να αγοράσουν τα προϊόντα που παράγουν. Συνεπώς, το καπιταλιστικό σύστημα έρχεται αντιμέτωπο με τις δικές του κρίσεις, αθεράπευτες και καταστροφικές για την εργατική τάξη και τους λαούς που τις πληρώνουν κάθε φορά.

Καθώς το καπιταλιστικό – ιμπεριαλιστικό σύστημα έχει από τη φύση του αυτές τις κρίσεις, πάντα προσπαθεί να τις ξεπεράσει στύβοντας ακόμα περισσότερο την εργατική τάξη και τους λαούς. Έτσι, σε αυτή του την προσπάθεια κάνει πολέμους ώστε να διευρύνει το πεδίο των κερδών του και σε άλλες χώρες και περιοχές του πλανήτη. Και οι πόλεμοι γίνονται μέρος της φύσης αυτού του βάρβαρου συστήματος.

Σε αυτή την εξίσωση είναι πολύ σημαντική η ανάπτυξη της τεχνολογίας, καθώς συμβάλλει σε πολλούς τομείς της καπιταλιστικής οικονομίας. Από τη διεύρυνση της παραγωγής ώστε να παράγει περισσότερα προϊόντα, μέχρι και την ανάπτυξη στρατιωτικών υπερόπλων που μπορούν να αφανίσουν τον πλανήτη. Έτσι, σε τεχνολογίες που δύνανται να γιγαντώσουν την παραγωγή και να ξεπεράσουν τους “φίλους” και αντιπάλους, πέφτουν πολλές επενδύσεις για να αναπτυχθούν ραγδαία. Τέτοιες τεχνολογίες είναι το ίντερνετ, οι δορυφόροι, οι υπολογιστές, οι πύραυλοι, τα drones, και προφανώς η πιο νέα από αυτές η τεχνητή νοημοσύνη.

Μια καθαρή εξήγηση στο τι είναι πραγματικά:

Βέβαια, πέρα από την ανάλυση που πρέπει να κάνουμε, είναι σημαντικό να μπορούμε να καθορίσουμε το πεδίο συζήτησης. Δηλαδή να μπορέσουμε να καταλάβουμε τι είναι αρχικά αυτή η τεχνολογία, πόσο σημαντική είναι και αν είναι επικίνδυνη.

Για λόγους μάρκετινγκ η φράση τεχνητή “νοημοσύνη” χρησιμοποιείται εδώ και 70 χρόνια. Καθώς όμως δε μιλάμε για πραγματική νοημοσύνη, ο όρος τεχνητή νοημοσύνη είναι αβάσιμος. Ο πραγματικός όρος για αυτό που όλοι γνωρίσαμε το 2023 είναι LLM (Large Language Models), δηλαδή μεγάλα γλωσσικά μοντέλα. Πιο συγκεκριμένα, είναι σύνθετοι αλγόριθμοι πρόβλεψης λέξεων. Μπορούν, με βάση τον τεράστιο όγκο των δεδομένων στα οποία έχουν εκπαιδευτεί, να προβλέψουν με αρκετά μεγάλη ταχύτητα και ακρίβεια μια απάντηση. Συνεπώς, μπορεί ο καθένας μας να σκεφτεί ότι δεν είναι νοημοσύνη καθώς δεν μπορεί να συνθέσει και να παράξει νέες ιδέες, σκέψεις, προτάσεις. Ακόμη χειρότερα, αυτές οι απαντήσεις που μπορεί να παράξει βασίζονται σε δεδομένα που υπάρχουν κυρίως στο ίντερνετ. Συνεπώς, υπάρχει ήδη ένα μεγάλο πρόβλημα. Αυτό είναι η εγκυρότητα αυτών των δεδομένων. Εξίσου ενδιαφέρον είναι ότι τα τελευταία χρόνια αυτή η τεχνολογία παράγει τα δεδομένα στα οποία θα κληθεί να εκπαιδευτεί εκ νέου.

Μια πραγματική νοημοσύνη, όπως ο άνθρωπος για παράδειγμα, μπορεί τα παλιά δεδομένα να τα εκμεταλλευτεί και να παράξει νέα γνώση. Να τη δοκιμάσει στην πράξη, να την απορρίψει αν είναι λάθος και να παράξει ξανά καινούργια πιο σωστή γνώση. Αυτή η λειτουργία του μυαλού του ανθρώπου δεν μπορεί να παρασκευαστεί στο εργαστήριο. Αυτό το ξέρει καλύτερα από όλους το ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα. Ξέρει πολύ καλά ότι πολλές φορές ο άνθρωπος είναι προτιμότερος και από τα ρομπότ λόγω του χαμηλού κόστους. Ο άνθρωπος δεν έχει κόστος κατασκευής, κόστος συντήρησης και τις περισσότερες φορές έχει χαμηλό μισθό, όπως ξέρει επίσης ότι θα τον βρει σε αφθονία για να τον εκμεταλλευτεί.

Πόσο σημαντική είναι; Για τους καπιταλιστές αλλά και για τους εργαζόμενους

1. Για τους καπιταλιστές απ’ ό,τι φαίνεται είναι πολύ σημαντική!

Παρά το τεράστιο κόστος που είναι απαραίτητο για να λειτουργεί, αυτό που προσφέρει στους καπιταλιστές είναι προς το παρόν σπουδαίο. Αλλά ας δούμε λίγο τα νούμερα και ας εξηγήσουμε παρακάτω.

Πίνακας 1: Κεφαλαιουχικές Δαπάνες Υποδομών AI (Οι “Hyperscalers”)

Πίνακας 2: Κατανάλωση Πόρων & Περιβαλλοντικό Κόστος

Πίνακας 3: Η Κερδοφορία στις Μεγάλες Επιχειρήσεις (2025–2026)

Στις μεγάλες επιχειρήσεις, τα δεδομένα δείχνουν ότι, ενώ η υιοθέτηση είναι μαζική, ο πραγματικός οικονομικός αντίκτυπος (ROI) παραμένει αόρατος για τη συντριπτική πλειοψηφία, με εξαίρεση τις εταιρείες που πωλούν τον ίδιο τον εξοπλισμό για να λειτουργεί η τεχνητή “νοημοσύνη”.

Πίνακας 4: Η Κερδοφορία στις Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις (SMEs)

Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις υστερούν σημαντικά στην υιοθέτηση λόγω του υψηλού κόστους (Capex). Ωστόσο, όταν εφαρμόζουν την τεχνητή “νοημοσύνη” σε πολύ στοχευμένα και πρακτικά προβλήματα, καταγράφουν ταχύτερη απόσβεση (ROI) από τις πολυεθνικές.

Με αυτά τα δεδομένα θα μπορούσε κανείς να πει ότι όλος αυτός ο χαμός γύρω από την τεχνητή “νοημοσύνη” είναι μια φούσκα που αργά ή γρήγορα θα σκάσει. Και πολλοί το λένε ήδη αυτό, αγνοώντας το πώς λειτουργεί πραγματικά το καπιταλιστικό σύστημα. Αυτό το σύστημα έχει πολύ καλύτερα μέσα πρόβλεψης μιας φούσκας σε σχέση με διάφορους αναλυτές. Γιατί η οικονομία δεν είναι απλά νούμερα. Το καπιταλιστικό σύστημα βλέπει αυτήν την τεχνολογία όπως και κάθε άλλη τεχνολογία. Σαν έναν τρόπο να γιγαντώνει τα κέρδη του. Αυτή η τεχνολογία θα βοηθήσει να βαθύνει ακόμα περισσότερο την εκμετάλλευση της εργατικής τάξης και έτσι θα παράξει ακόμα περισσότερη υπεραξία. Το αν θα είναι μια φούσκα αυτή η τεχνολογία εξαρτάται από το ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα. Οι κρίσεις αυτού του συστήματος πηγάζουν από τη βασική αντίθεση κεφαλαίου – εργασίας και όχι από δήθεν λάθος υπολογισμούς στην οικονομία. Όποια τεχνολογία και να ήταν στη θέση της, από τη στιγμή που βοηθάει τους δισεκατομμυριούχους να γίνουν τρισεκατομμυριούχοι (Elon Musk) και οι φτωχοί να γίνονται φτωχότεροι, θα συνέβαλε στη μεγαλύτερη όξυνση της βασικής αντίθεσης (Κεφαλαίου –  Εργασίας). Συνεπώς, θα ωθούσε στη νέα κρίση αυτού του συστήματος όπως ακριβώς θα κάνει και αυτή η τεχνητή “νοημοσύνη”.

2. Όσο για τους εργαζομένους και την εργατική τάξη είναι πιο περίπλοκο αλλά εν τέλει και απλό

Συνέχεια διαβάζουμε για τις δουλειές που θα εξαφανίσει αυτή η τεχνολογία. Ναι, όπως κάθε τεχνολογία έτσι και αυτή θα αλλάξει την παραγωγή και διάφορους άλλους τομείς των κύκλων εργασίας. Όπως έκαναν τα εργοστάσια στην αρχή της καπιταλιστικής οικονομίας, οι υπολογιστές και το ίντερνετ πιο μετά, και σήμερα η τεχνητή νοημοσύνη. Έτσι και αυτή η τεχνολογία  θα μειώσει αρκετές θέσεις εργασίας σε μια σειρά χώρους εργασίας που σχετίζονται με την τεχνολογία, τηλεπικοινωνίες, εταιρείες software, ακόμα και στη βιομηχανία σε όσες θέσεις μπορούν να αυτοματοποιηθούν.

Από την άλλη θα γιγαντωθεί ακόμα περισσότερο η ανάγκη για περισσότερους εργάτες σε ό,τι αφορά την πρώτη φάση της παραγωγής. Για κάθε αυτοκίνητο που συνθέτεται σε δευτερόλεπτα από τα ρομπότ, χρειάζονται εκατοντάδες ή και χιλιάδες εργάτες για εξορύξεις, για μεταποίηση, για μεταφορά. Εργάτες που όπως είπαμε, το καπιταλιστικό σύστημα δεν έχει δώσει φράγκο για να τους έχει. Τους βρίσκει έτοιμους και τους κλέβει την υπεραξία τους και τον ιδρώτα τους.

Συνεπώς, καμία νέα τεχνολογία ή καμία μηχανή δεν είναι ο λόγος που εξαθλιώνονται οι εργαζόμενοι όλο και περισσότερο. Αυτό το σύστημα είναι ο μόνος εχθρός της εργατικής τάξης και ευρύτερα των εργαζομένων.

Τι έχουν απέναντί τους οι εργαζόμενοι;

Οι εργαζόμενοι είτε σχετίζονται άμεσα με την τεχνητή “νοημοσύνη” είτε όχι, έχουν να αντιμετωπίσουν ένα σύστημα που ασταμάτητα προσπαθεί να γιγαντώσει τα κέρδη του εις βάρος των εργαζομένων. Σε αυτή την προσπάθεια δε σταματάει να “καινοτομεί” με νέους τρόπους για να υφαρπάξει υπεραξία από την εργατική τάξη. Στη σημερινή φάση της ιμπεριαλιστικής διάστασης, το καπιταλιστικό ιμπεριαλιστικό σύστημα, με μπροστάρηδες τους φονιάδες των λαών (Αμερικάνους) αλλά και τους άλλους ιμπεριαλιστές, μακελεύει τους λαούς σε κάθε γωνιά του πλανήτη με στόχο τη συνέχισή της κερδοφορίας. Ομοίως, και οι υπόλοιπες αστικές τάξεις φιλοδοξούν τη διεύρυνση της επιρροής τους για τον ίδιο λόγο (περισσότερη κερδοφορία). Με αποτέλεσμα η εργατική τάξη και ο λαός σε κάθε χώρα να βιώνει όλα τα δεινά που έχει να προσφέρει αυτό το σάπιο σύστημα. Αυτή είναι η φύση του καπιταλιστικού – ιμπεριαλιστικού συστήματος και δε μεταρρυθμίζεται ούτε γίνεται καλύτερο αν βγει κάποιος “καλός” πρωθυπουργός – πρόεδρος.

Η μόνη εγγύηση για την καλυτέρευση της ζωής όλων των εργαζομένων είναι η εμπλοκή τους με τον δρόμο του αγώνα. Να παλέψουν για πραγματικές αυξήσεις στο κόστος της ζωής, καλύτερους όρους εργασίας, 8ωρο. Χωρίς καμία αυταπάτη ότι αυτό το σύστημα μπορεί να γίνει καλύτερο αν αναπτυχθεί τεχνολογικά ή αν ψηφίσουμε μια “καλή” κυβέρνηση.

Μ.Ν. Εργαζόμενος στον τομέα της Πληροφορικής