Όταν η «κανονικότητα» σκοτώνει

Ο θάνατος της καθηγήτριας Αγγλικών, Σοφίας Χρηστίδου ύστερα από εγκεφαλικό που υπέστη μέσα σε συνθήκες έντονης πίεσης, που βίωνε στο σχολείο, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ένα ακόμη «ατυχές περιστατικό». Δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός που αφορά μόνο μια προσωπική τραγωδία. Είναι ένα σκληρό σύμπτωμα της εποχής: της λεγόμενης «κανονικότητας» που επιβάλλεται τα τελευταία χρόνια στο δημόσιο σχολείο και στον κόσμο της δουλειάς συνολικά.

Πίσω από τα μεγάλα λόγια για «βελτίωση της ποιότητας» και «εκσυγχρονισμό», η πραγματικότητα που βιώνουν οι εκπαιδευτικοί είναι διαφορετική. Η παγίωση της αξιολόγησης δεν ήρθε ως εργαλείο στήριξης της εκπαιδευτικής διαδικασίας, αλλά ως μηχανισμός πίεσης, πειθάρχησης και ελέγχου. Ένα καθεστώς επιθεωρητισμού που καλλιεργεί φόβο, ανταγωνισμό και ανασφάλεια μέσα στα σχολεία.

Η «κανονικότητα» αυτή συνοδεύεται από απειλές, εκβιασμούς και ένα διαρκές κλίμα επιτήρησης. Εκπαιδευτικοί που τρέχουν σε κάθε γωνιά της Ελλάδας για να διδάξουν, που κάνουν ένα σωρό μεταπτυχιακά και επιμορφώσεις καλούνται να αποδείξουν ότι αξίζουν τη θέση τους, ότι πρέπει να προσαρμόζονται διαρκώς σε δείκτες και φόρμες και να λειτουργούν μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η επαγγελματική τους αξιοπρέπεια αμφισβητείται. Το μήνυμα είναι σαφές: συμμόρφωση ή περιθωριοποίηση.

Δεν πρόκειται απλώς για μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Είναι κομμάτι μιας ευρύτερης πολιτικής που διαπερνά όλο τον κόσμο της δουλειάς. Η αξιολόγηση, η διάλυση της μονιμότητας, η αμφισβήτηση της σταθερής δουλειάς και η συνεχής πίεση για «αποδοτικότητα» αποτελούν εργαλεία υποταγής των εργαζομένων στα συμφέροντα της εργοδοσίας και του κεφαλαίου.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον καλλιεργείται ένα βαθιά αντιδραστικό κλίμα. Ένα κλίμα που ενθαρρύνει τον αυταρχισμό, τη σιωπή και την ατομική επιβίωση αντί της συλλογικής διεκδίκησης. Όταν η εργασία οργανώνεται γύρω από τον φόβο και την πειθάρχηση, όταν οι εργαζόμενοι καλούνται να αποδέχονται συνεχώς νέες πιέσεις χωρίς αντίδραση, τότε ανοίγει ο δρόμος για μια γενικότερη φασιστικοποίηση της ζωής.

Η τραγωδία αυτή έρχεται να θυμίσει ότι η «ανακούφιση» που υπόσχεται το σύστημα –η μονιμότητα, η σταθερότητα, η ασφάλεια– αποδεικνύεται όλο και πιο εύθραυστη. Ακόμη και εκεί όπου κάποτε υπήρχε η αίσθηση μιας σταθερής δουλειάς, σήμερα κυριαρχεί η ανασφάλεια και η διαρκής δοκιμασία. Η διαδρομή αυτή δεν τελειώνει με την αξιολόγηση είναι μόνο ένας σταθμός σε μια ευρύτερη πορεία υποβάθμισης των εργασιακών δικαιωμάτων.

Ακριβώς γι’ αυτό, η απάντηση δεν μπορεί να είναι η σιωπή ή η προσαρμογή. Χρειάζεται να δυναμώσει η συλλογική πάλη ενάντια στο καθεστώς επιθεωρητισμού και αξιολόγησης, να υπερασπιστούν οι εργαζόμενοι την αξιοπρέπειά τους και το δικαίωμα σε μόνιμη, σταθερή και ανθρώπινη εργασία.

Ακόμη κι αν οι συσχετισμοί είναι δύσκολοι, ακόμη κι αν οι μάχες δεν κερδίζονται πάντα, οι αντιστάσεις πρέπει να ξεδιπλωθούν. Πρέπει θαρρετά να βάλουμε μπροστά και μαζί με την πάλη ενάντια στην αξιολόγηση, την πάλη για το μεροκάματο. Δε γίνεται το μεγαλύτερο ποσοστό των εκπαιδευτικών να κάνει δεύτερη δουλειά και ταυτόχρονα να δέχεται και αυτή την πίεση καθημερινά. Εστίες αντίστασης παντού λοιπόν, γιατί χωρίς αυτές, η «κανονικότητα» που μας επιβάλλεται θα συνεχίσει να βαθαίνει – και το τίμημα θα το πληρώνουν πάντα οι άνθρωποι της δουλειάς.

ΣΥΜΒΟΛΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ